Orgel Lambertuskerk
Robustelly orgel van de Helmondse St. Lambertuskerk in restauratie.

Het befaamde orgel van Guillaume Robustelly dat sinds 1822 in de St.Lambertuskerk in Helmond staat, gaat in de steigers voor een grote restauratie. De firma Verschueren Orgelbouw te Heyhuysen is inmiddels begonnen met de ontmanteling van het Robustelly orgel. Het hele orgel zal een grote schoonmaakbeurt ondergaan en volledig  gerestaureerd worden.

Dankzij giften en subsidies van diverse particuliere fondsen, Rabobank, Gemeente Helmond en de Provincie Noord-Brabant is het mogelijk om het bijna 250 jaar oude orgel in al zijn luister te herstellen. Het orgel werd na de bouw in 1772 enkele keren eerder onder handen genomen; in 1862 bijvoorbeeld was het de Brabantse orgelmaker Smits die het oorspronkelijke instrument een aantal essentiële wijzigingen deed ondergaan. Daarna waren er restauraties in 1954, 1975-1976.

Het Robustelly orgel is, zonder te overdrijven, één van de meest unieke instrumenten in Nederland. Eén van de meest bijzondere instrumenten van Nederland, omdat het gebouwd is in de Franse Barokstijl. In ons land bestaan maar weinig instrumenten in deze specifieke aanleg en doorgaans zijn deze orgels ook bescheidener van omvang.

Het Helmondse Robustelly-orgel is zo bijzonder vanwege de fraaie klank van de tongwerk-registers: het merendeel van alle tongwerkpijpen is authentiek, van Robustelly zelf. Daarnaast heeft het orgel zilverachtige en helder klinkende plena. Voeg daarbij de grote rijkdom aan vulstemmen, dan mag direct worden gesteld dat dit orgel een vooraanstaande plaats in het nationale orgelbezit inneemt.

De fenomenale en rijke klank wordt door beroepsmatige en amateur-organisten gewaardeerd. Ook bij een breed publiek van muziekliefhebbers staat het orgel hoog aangeschreven. Het orgel heeft een internationale en nationale bekendheid. Een en ander is vooral ontstaan na de restauratie van 1976. Toen werd het instrument als geheel teruggebracht naar een situatie van 1772 en 1862. Het instrument staat vanaf 1976 op de kaart en sindsdien is die bekendheid alleen maar toegenomen.

Het orgel is geworden tot een deel van het klinkende culturele erfgoed van ons land, van Helmond en van de parochie in het bijzonder. Een cultureel erfgoed waar we zorgvuldig mee om moeten blijven gaan.

De werkzaamheden, uit te voeren door de Fa. Verschueren Orgelbouw te Heythuysen, in het kort:

  • In fases worden alle pijpen van het orgel verwijderd om schoongemaakt en hersteld te worden te worden. De koppen worden ontdaan van de hier en daar aanwezige corrosie.
  • Aan de tongen en lepels wordt veel aandacht geschonken, terwijl de stemkrukken verbeterde inkepingen krijgen. De bekers van de grotere pijpen worden in verbeterde steunen geplaatst om verzakking te voorkomen.
  • De drie klavieren worden uitgenomen en volledig hersteld: de speling tussen de toetsen opgeheven en alle toetsen worden weer op lijn gebracht.
  • Alle mechaniek wordt hersteld en opnieuw afgeregeld. Bovendien wordt de tractuur zodanig hersteld dat deze geluidsarmer kan functioneren.
  • Lekkages in de windkanalen worden gerepareerd de scheuren in het hout hersteld.
  • In de windladen worden daar waar nodig ventielen en pulpeten hersteld of vervangen. De verbindingen van koperdraad worden kritisch op slijtage onderzocht.
  • Ook de grote balgen krijgen een grote herstelbeurt.
  • In de klank, de intonatie, zullen geen ingrijpende werkzaamheden plaatsvinden: correcties van kernen alsmede ook het beter afstemmen van het pijpwerk van 1976 op het oudere pijpenmateriaal behoort ook tot de werkzaamheden. De klank die al zo mooi is, zo onnavolgbaar is, zal dus hoogstens de meest noodzakelijke correcties ondergaan.Uiteindelijk een heel intensief werkproces dat maanden zal beslaan. Adviseur bij de werkzaamheden is Roger van Dijk, Utrecht.

In de St. Lambertuskerk is een kleine overzichtstentoonstelling te zien, die inzicht geeft in de restauratie.

In mei of juni 2016 zal dan het orgel weer feestelijk in gebruik worden genomen, met verschillende concerten, presentaties en activiteiten. Op de website van de Robustelly Society Helmond kan iedereen zich op de hoogte houden van de werkzaamheden. Er worden zogenaamde kijkdagen georganiseerd zodat de belangstellenden zich regelmatig op locatie van de vordering van werkzaamheden op de hoogte kunnen stellen. Volg de werkzaamheden ook  via: http://www.robustelly-society-helmond.com en uiteraard Facebook.

Jan van de Laar,
Organist St. Lambertuskerk
Stadsorganist Helmond

vandelaar.music@gmail.com

Voor wie wil steunen:

Voor een donatie van € 20,00 (inclusief verzendkosten) ontvangt men het rijk geïllustreerde boek in linnen hard-cover over het Robustelly-orgel van de hand van Henk Verhoef. Uiteraard zijn hogere donaties van harte welkom op rekeningnummer: NL62RABO 0180 5814 14 ten name van Stichting Vrienden Robustelly Orgel, ovv restauratie.